O PEQUENO CIPRIANILLO
RELACIÓN DOS TESOUROS 
DA FREGUESÍA DE CERDEDO

Calros Solla

I
O TESOURO DA CACHOPA MOURA

Reina o castiro no monte de Abelaíndo, tras o regueiro do Porto da Escava. A raiceira agocha unha arquiña ateigada da pedra do trono de fina labra. A pedra do trono, ou chispa, é poderoso talismán. Para acadar a riqueza cómpre achar solución ao enigma plantexado pola caracocha: Cantas cestas de terra ten o monte do Seixo? Segundo a curuxa, que vela o inquedo sono da árbore, a resposta certa é: Se a cesta é coma o monte, unha.  

II
O TESOURO DA FONTE DO OURO

	Manancial localizado en terras de Chamadoira. De raro en raro a fonte ceiba unha pebida de ouro. É mester facer a espera e botarlle a man así que a chimpe pois de a garouba ir ao fondo da pía esluirase na mesma auga que a fixo agromar.

III
O TESOURO DA FONTEFRÍA

	No monte do Seixo, entre o Coto Solombreiro e Chao Tendal, na encosta de cara a Carballás. No libro de San Cibrán reprodúcese o pergameo intitulado Os tesouros da Galiza, que fora achado nos cimentos do castelo mourisco de don Gutierre de Altamira no ano de 1065. O número 17 da Relación dos tesouros e encantos di: Na cova de Fontefría, mesmo no medio, un pote cheo de ouro sen formas.

IV
O TESOURO DA MINA DO RABELO

	O Rabelo, nado na aldea de Cavenca, emulando o célebre Xan de Deza, investiu os seus días na teimosa pescuda das riquezas mourescas. Arrufado polo testemuño da tradición britou o monte de Cavenca, internándose na cerna da montaña até unha fondura de 60 m. No alargo de Muradás cavou o Rabelo con aluada porfía e disque non foi esforzo van. For ou non, o Rabelo levou canda el o seu segredo para o Outro Mundo.  

V
O TESOURO DA LAXAMOURA

	A Laxamoura, penedal do monte de Meilide, na faldra oeste do monte do Seixo, gorece un encanto. A dona, adoito arácnido abominábel, vela un tesouro, mais fica engaiolada cando se erixe no ceo o arco da vella. Mentres refolguexa o arco do ceo, a moura non é xente e a súa mellora agarda, expedita, por quen a cobice.

VI
O TESOURO DAS VELLAS DE ARXAS

	Na lamela do regueiro de Fontao, a poñente da aldea de Carballás, na camposa de Arxas, vivían nunha choupana tres vellas solteironas, ricas e avarentas.
	Seica era tanta a súa fortuna que por medo a que o ouro amolentase nas huchas, púñano, de cadora en cadora, na eira a deloirar.

VII
O TESOURO DO CASTRO DE ARÉN

	Cando a derradeira representante da mouramia por mor de esconxuro –Mouro, polo poder do teu ouro fai ida de corvo– abandonou as herdades castrexas da aldea de Arén, escoitóuselle pronunciar aquilo de: Aí vos quedades, castriño de Arén que tres minas ten: unha de ouro, outra de prata e outra de lume de alcatrén que é a que gharda as outras tamén!
	Afastada a moura, o pescudador porfión deberá achegarse ao penedo coñecido como Laxa do Castro, portelo das galerías subterráneas e, en descifrando o xeroglífico inscrito na pedra, internarse na covaxe en procura dos prezados metais.
	Hai quen di que a inscrición é mapa do submundo e que, levándoo como guía, non se debe ter medo a extravío. Hai quen engade que de bater coa mina de alcatrén, o lume arrasará todo o que se atope a cinco leguas en derredor. 

VIII
O TESOURO DO CASTRO GHRANDE

	O Outeiro do Castro é moradía da moura de louros cabelos, cofeados con peite de ouro. Gardiá rañada das súas alfaias. Ao pé do outeiro áchase a Pedra do Talle. O home que ansíe os adobíos do encanto ha caber baixo ela –1’85 m aprox.–, facer a espera no achegado escano e mais internarse na pala tras a dona para con ela casar. De sospeitar traizón, o prodixio derrubará sobre o incauto as bóvedas da oca peneda. 

IX
O TESOURO DA COVA DAS RIBADAS

	Á beira esfreixada do río do Castro, de face a ponte de Arén, ao pé da presa Nova, enxeñouse un labirinto soterraño.
	No miolo do dédalo, o anano Peloureiro, “arghina” do lugar de San Mighel, agachou baixo unha lousa de mármore branco, a riqueza aforrada do “xompela” Pedro de Arén, destro labrante. Pedro de Arén foi artífice, entre outras audacias, da torre dos sinos da catedral de Ourense.
	No muro de poñente da Casa Escribida do lugar de Barro, aldea estremeira, labrou Peloureiro cos sinais secretos dos canteiros o camiño dereito ao centro do labirinto das Ribadas. Os cachotes riscados aconsellan entrar na cova cunha moeda de ouro no peto xa que na lousa lese en vello latín a seguinte inscrición: Currit aurum ad thesaurum (“Corre o ouro para o tesouro”).
	Xosé da Reloxa, labrego barroso, afirma que, hai anos, un medio parente atopou no soarego da espenuca unha manchea de lascas de ouro. 

X
O TESOURO DOS OUTEIROS DA PENADROSA

	No monte de Abelaíndo. Penas xemelgas toucadas con cazoletas. Segundo o pobo, nas coviñas da Penadrosa os mouros poñen os seus tesouros a asollar.

XI
O TESOURO DO OUTEIRO DE CHAMADOIRA

	Albiscadeiro do monte de Chamadoira. Nos píos dos penoucos, os mouros lávanse, administrando a auga da choiva, ou estenden o seu ouro á raxeira.

XII
O TESOURO DO POZO DA MULLER MORTA

	Non hai moito, o alto do monte do Seixo espellaba na auga das lagoas de Xestido. As tres pozas foron aterradas mediado o século XX co aquel infrutuoso de transformar o ermo nun pasteiro. Das tres lagas, a pequena coñecíase co nome de pozo da Muller Morta. Contan como verdade que nesa tal laga afogou unha moura costureira. A trémbora movediza, agochada tras a néboa, engulipouna cando, descarreirada, voltaba da angueira cotiá. Pasado o tempo, o tremedal devolveu a máquina de coser –a agulla só deixaba enliñar fío de ouro–, mais o paradoiro actual do singular aparello descoñécese.

XIII
O TESOURO DO POZO DO PEGHO

	Malia que o apóstolo Santiago obrigou os infieis da Torre dos Mouros a baterse en retirada, estes, xurando reconquistar o perdido, agacharon na escuridade abisal do pozo do Pegho do río Lérez os seus tesouros. De entre as xoias afundidas cómpre salientar unha grade de ouro.

XIV
O TESOURO DO POZO PEGHALBO

	Conforme ao testemuñado, na anoitecida de San Xoán emerxe das augas do piago do río Lérez unha xunta de bois que turra dun arado de ouro. As primeiras luces do día devolven a xugada ao seu acocho até o ano vindeiro.

XV
O TESOURO DO POZO SANGOENTO

	Dise que, en tempos dos mouros, no esgrevio Costoa envorcou un carro do país cargado cun arado e unha grade. O carro veu a voltas monte abaixo e sumiuse no pozo, fondura do río do Seixo. As lamias das rodas, a rella do arado e os dentes da grade seica eran de ouro requintado.

XVI
O TESOURO DOS FONTAO

	É “vox populi” que os Fontao de Cerdedo, nomeados canteiros, atoparon un pote atacoado de moedas de ouro mentres “muriaban” na escalinata da basílica de Santa María A Maior de Pontevedra. Testemuños dignos de creto aseguran que o achádego era quiñón do tesouro de Benito Soto, o pirata da Moureira.

XVII
O TESOURO DO VAL DA COVA

	En terras de Abelaíndo. No segrediño do val, unha chousa; no segrediño da chousa, unha cova; no segrediño da cova, un tesouro.

*     *     *     *     *